نمای کلی
نوعی خستگی وجود دارد که فقط از کار زیاد نمیآید. از تماشای مداوم رنج میآید؛ از اهمیت دادن به کشوری که از آن دوری، از خبرهایی که نمیتوانی نادیده بگیری، و از این احساس که هرقدر هم بدانی، باز هم کاری از دستت برنمیآید.
برای بسیاری از ایرانیان خارج از کشور، خبر فقط خبر نیست. هر تصویر، هر اسم، هر جمله و هر صدای آشنا میتواند بدن را به سالهای گذشته، خانواده، خیابانها، ترسها و امیدهای شخصی برگرداند. فاصلهی جغرافیایی، فاصلهی روانی ایجاد نمیکند.
خستگی شاهد بودن چیست؟
خستگی شاهد بودن حالتی است که در آن سیستم عصبی از دیدن، شنیدن و پیگیری مداوم رنج دیگران فرسوده میشود. فرد شاید مستقیماً در محل حادثه نباشد، اما بدنش طوری واکنش نشان میدهد که انگار باید آماده، هوشیار و درگیر بماند.
این خستگی میتواند با اضطراب، بیخوابی، خشم، بیحسی، احساس گناه، گریهی ناگهانی، تحریکپذیری یا ناتوانی در تمرکز ظاهر شود. گاهی فرد دیگر نمیداند غمگین است، عصبانی است یا فقط کاملاً خسته شده.
دور بودن، درد را سادهتر نمیکند
بعضی افراد به خودشان میگویند چون اینجا در امنیت هستند، حق ندارند اینقدر تحت تأثیر قرار بگیرند. اما دور بودن همیشه محافظت نمیآورد. گاهی دور بودن درد را پیچیدهتر میکند، چون فرد هم خبر را میبیند، هم نمیتواند حضور فیزیکی داشته باشد، کمک عملی کند یا کنار خانواده بایستد.
این ترکیبِ آگاهی و ناتوانی، بدن را در وضعیت دشواری نگه میدارد: میدانی، اهمیت میدهی، اما کنترل نداری. سیستم عصبی انسان برای چنین وضعیت طولانیای ساخته نشده است.
گناهِ امنیت
بسیاری از مهاجران با نوعی گناه زندگی میکنند
من اینجا امنم، آنها نیستند. من کار میکنم، خرید میکنم، بچهام را مدرسه میبرم، و همزمان میدانم کسانی در کشورم دارند رنج میکشند. این تضاد میتواند زندگی روزمره را غیرواقعی یا حتی شرمآور کند.
گناه امنیت اگر دیده نشود، فرد را به سمت دو افراط میبرد: یا بیوقفه خبر دنبال میکند تا ثابت کند بیتفاوت نیست، یا کامل قطع میکند چون دیگر تحمل ندارد. هیچکدام لزوماً مراقبت واقعی نیستند.
چرا خبرها اعتیادآور میشوند؟
وقتی اتفاقی مهم و ترسناک در جریان است، مغز میخواهد اطلاعات بیشتری جمع کند تا احساس کنترل کند. هر بار گوشی را چک میکنید، شاید برای چند ثانیه حس کنید چیزی را از دست ندادهاید. اما این آرامش کوتاه است و خیلی زود دوباره اضطراب برمیگردد.
این چرخه میتواند بدن را در حالت آمادهباش نگه دارد. خبر بیشتر همیشه به معنای مراقبت بیشتر نیست. گاهی فقط سیستم عصبی را فرسودهتر میکند.